छठ पूजा कशासाठी साजरी केली जाते?

छठ पूजा हा सूर्य देवतेस व छठी मैय्यास कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा उत्सव आहे, जो कुटुंबाच्या व संततीच्या सुख, समृद्धी व दीर्घायुष्यासाठी केला जातो. तो कठोर उपवास व नियमांसह पाळला जातो.

छठ पूजेत कोणत्या देवतेची उपासना केली जाते?

सूर्य देव हे मुख्य देवता असून, त्यांच्या बहिणीसम व बालरक्षक मानल्या जाणाऱ्या छठी मैय्यासोबत त्यांची उपासना केली जाते.

छठ पूजा केव्हा असते व तारखेचा निर्णय कसा होतो?

मुख्य दिवस कार्तिक शुक्ल षष्ठीला असतो, जो साधारणपणे ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबर महिन्यात येतो, व चार दिवसांच्या उत्सवाचा भाग असतो. ही तारीख दरवर्षी हिंदू चंद्र कॅलेंडरनुसार बदलते.

छठ पूजा कशी पाळली जाते?

भक्त चार दिवसांची विधी पाळतात – स्नान व सात्विक भोजन (नहाय खाय), खीरने उपवासाचे पारणे (खरना), त्यानंतर कठोर निर्जल उपवास पाळत सूर्यास्ताला व दुसऱ्या दिवशी पहाटे सूर्योदयाला नदी किंवा तलावात उभे राहून अर्घ्य अर्पण करतात.

छठात सूर्यास्ताची उपासना का केली जाते?

छठ हा दुर्मिळ उत्सवांपैकी एक आहे जिथे सूर्योदयाच्या आधी सूर्यास्ताचे पूजन केले जाते. सूर्याच्या विलयक्षम व पुनरुत्पादक शक्तींबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करताना, क्षयाच्या अवस्थेतही सूर्याचे महत्त्व मानले जाते.

पूर्व भारत · ऑक्टोबर–नोव्हेंबर

छठ पूजा

याला हेही म्हणतात छठ · सूर्य षष्ठी · डाला छठ · छठी मैया पूजा

देवता: सूर्य, छठी मैया (उषा/षष्ठी)पंचांगावरून घेतलेले

कधी साजरा केला जातो

छठ पूजा ची वेळ

हिंदू कॅलेंडर

मुख्य उपासना ही कार्तिक मासाच्या शुक्ल पक्षातील षष्ठी तिथीला असते, चतुर्थीपासून सुरू होणाऱ्या चार दिवसांच्या उत्सवात. अर्घ्य पहिल्या दिवशी सूर्यास्ताला आणि त्यानंतर सूर्योदयाला अर्पण केले जाते. हा कालावधी दरवर्षी पंचांगानुसार निश्चित केला जातो.

ग्रेगोरियन मर्यादा

ऑक्टोबर–नोव्हेंबर

अचूक तारीख दरवर्षी बदलते — ती पंचांगावरून ठरते. आपले मोफत कुंडली तयार करा किंवा या वर्षीच्या मुहूर्तासाठी कॅलेंडर पहा.

छठ पूजा 2027 तारीख →

महत्त्व

छठ पूजा काय साजरा करतो

छठ पूजा हा सूर्य देवतेला आणि त्यांच्या बहिणीस छठी मैय्याला कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा व कुटुंबाच्या, संततीच्या सुख, समृद्धी व कल्याणासाठी प्रार्थनेचा एक अत्यंत प्राचीन उत्सव आहे. अत्यंत कठोर नियमांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या या व्रजात सूर्यास्ताची उपासना सूर्योदयाच्या आधी केली जाते, ज्यात सूर्याच्या जीवनदायी व विलयक्षम शक्तींना वंदन केले जाते.

कथा

मागील पौराणिक कथा

छठातील सूर्योपासना अत्यंत प्राचीन काळापासून चालत आलेली आहे. वेदांमध्ये आणि महाभारतातील सूर्यपुत्र कर्णासारख्या सूर्योपासक परंपरांशी तिचा संबंध जोडला जातो. द्रौपदी व पांडवांनीही आपल्या भोगविलेल्या संपत्तीची पुनर्प्राप्ती करण्यासाठी छठ केल्याचे सांगितले जाते. सूर्यासोबत उपासिली जाणारी छठी मैया ही प्रसूतीची देवता व बालरक्षक मानली जाते, आणि हा उत्सव संततीच्या दीर्घायुष्य व कुटुंबाच्या समृद्धीसाठी केला जातो.

विधी

छठ पूजा कसा साजरा केला जातो

नहाय खाय (पहिला दिवस): शुद्धीकरणाच्या प्रारंभासाठी विधीवत स्नान व सात्विक भोजन
खरना (दुसरा दिवस): दिवसभर उपवास, संध्याकाळी खीर व नैवेद्याने उपवासाचे पारणे
व्रतींनी कठोर निर्जल (पाणीही न घेता) उपवास पाळणे
सन्ध्या अर्घ्य (तिसरा दिवस): नदी किंवा तलावात उभे राहून सूर्यास्ताला अर्घ्य देणे
उषा अर्घ्य (चौथा दिवस): सूर्योदयाला अर्घ्य देऊन उपवासाची सांगता
बांबूच्या सूप टोपलीत ठेवून थेकुआ व हंगामी फळे यांची नैवेद्य म्हणून तयारी करणे

भारतभर

प्रादेशिक भिन्नता

छठ पूजा ही विशेषतः बिहार, झारखंड, पूर्व उत्तर प्रदेश, मिथिला प्रदेश आणि नेपाळच्या तराई भागात अत्यंत प्रमुख आहे. भारतातील व देशाबाहेरील शहरांमध्ये स्थलांतरित झालेल्या बिहारी समाजासमवेत तिचा प्रसार झालेला आहे. नदी व तलावांच्या घाटांवर सामुदायिक उपासनेचे मुख्य केंद्र बनतात. चैत्र मासात चैती छठाचेही आयोजन केले जाते, तथापि कार्तिकातील छठ हा प्रमुख उत्सव आहे.

प्रश्न