नवरात्र कशाच्या उत्सवासाठी साजरा केला जातो?

नवरात्र हा देवी दुर्गेच्या सन्मानार्थ आणि महिषासुरावरील तिच्या विजयाच्या स्मरणार्थ साजरा केला जातो. नऊ रात्रींमध्ये भक्त देवीच्या नऊ रूपांची (नवदुर्गा) शक्ती — सार्वभौम स्त्री ऊर्जा — यांच्या रूपात पूजा करतात.

नवरात्रात कोणत्या देवतेची उपासना केली जाते?

देवी दुर्गा आणि तिच्या नऊ रूपांची (नवदुर्गा) उपासना केली जाते. नऊ रात्रींमध्ये दुर्गीच्या अनेक रूपांसह पार्वती, लक्ष्मी आणि सरस्वती यांचीही देवीच्या विविध अंगां म्हणून पूजा केली जाते.

नवरात्र कधी असतो आणि तारीख कशी ठरते?

शारदीय नवरात्र हा आश्विन मासाच्या शुक्ल पक्षाच्या पहिल्या तिथीपासून नऊ रात्रींसाठी साजरा होतो, साधारणपणे सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरमध्ये. हिंदू चंद्र कॅलेंडरनुसार तारखा दरवर्षी बदलतात.

नवरात्र कसा साजरा केला जातो?

भक्त व्रत ठेवतात, घटस्थापनेद्वारे देवीचे आवाहन करतात, प्रत्येक दिवशी दुर्गेच्या एका रूपाची पूजा करतात, दुर्गा सप्तशतीचे पठण करतात, गरबा व दांडिया नृत्ये करतात आणि कन्या पूजन करतात.

नवरात्र नऊ रात्रींचा का असतो?

या नऊ रात्री देवी दुर्गेने महिषासुराशी केलेल्या नऊ रात्रींच्या संग्रमाचे प्रतीक आहेत, ज्याचा शेवट दहाव्या दिवशी त्याच्या वधाने झाला. प्रत्येक रात्र तिच्या नऊ रूपांपैकी एका रूपाला — नवदुर्गेला — समर्पित असते.

संपूर्ण भारत · सप्टेंबर–ऑक्टोबर

नवरात्री

याला हेही म्हणतात शारदीय नवरात्री · नवरात्र · दुर्गा नवरात्री

देवता: दुर्गा, पार्वती, लक्ष्मी, सरस्वतीपंचांगावरून घेतलेले

कधी साजरा केला जातो

नवरात्री ची वेळ

हिंदू कॅलेंडर

आश्विन मासाच्या शुक्ल पक्षातील प्रतिपदा ते नवमीपर्यंतच्या नऊ रात्री — ही शरद ऋतूतील नवरात्र. आश्विन शुक्ल प्रतिपदेला प्रारंभ होतो आणि नवमी तिथीला सांगता होते. दरवर्षी पंचांगानुसार तिथी ठरविली जाते.

ग्रेगोरियन मर्यादा

सप्टेंबर–ऑक्टोबर

अचूक तारीख दरवर्षी बदलते — ती पंचांगावरून ठरते. आपले मोफत कुंडली तयार करा किंवा या वर्षीच्या मुहूर्तासाठी कॅलेंडर पहा.

नवरात्री 2026 तारीख →नवरात्री 2027 तारीख →

महत्त्व

नवरात्री काय साजरा करतो

अर्थ 'नऊ रात्री' असा असलेला नवरात्र हा देवीच्या नऊ रूपांच्या (नवदुर्गा) उपासनेला समर्पित असून, महिषासुर नावाच्या राक्षसावर देवी दुर्गेच्या विजयाचा उत्सव आहे. हा काळ भक्ती, व्रत, नृत्य आणि शुद्धीचा असतो. यात शक्ती — स्त्री सार्वभौम ऊर्जेचा — सन्मान केला जातो आणि शेवटी विजयादशमीला उत्सवाची सांगता होते.

कथा

मागील पौराणिक कथा

महिषासुर या राक्षसाला 'कोणी देव किंवा मानव मला मारू शकत नाही' असा वर प्राप्त झाला. त्याने स्वर्गात उच्छाद मांडला. सर्व देवतांच्या एकत्रित तेजांतून देवी दुर्गा अवतरली — सिंहावर आरूढ, प्रत्येक देवतेच्या शस्त्रांनी सुसज्ज. देवीने महिषासुराशी नऊ रात्री संग्रम केला आणि विजयादशमीला त्याचा वध केला. नवरात्रातील प्रत्येक रात्र तिच्या या अथक लढाईला आणि नऊ रूपांना वाहिलेली आहे.

विधी

नवरात्री कसा साजरा केला जातो

नऊ दिवस धान्य, कांदा व लसून टाळून व्रत व उपवास करणे
पहिल्या दिवशी देवीचे आवाहन — घटस्थापना / कलश स्थापना करणे
प्रत्येक दिवशी दुर्गेच्या एका वेगळ्या रूपाची पूजा करणे
गरबा आणि दांडिया रास लोकनृत्ये करणे (विशेषतः गुजरातेत)
दुर्गा सप्तशतीचे पठण व भक्तिपूर्ण आरत्या गाणे
अष्टमी किंवा नवमीला कन्या पूजन — लहान मुलींना देवीचे रूप मानून त्यांचा सन्मान करणे

भारतभर

प्रादेशिक भिन्नता

नवरात्र साजरा करण्याची पद्धत प्रदेशानुसार भिन्न आहे. गुजरातेत गरबा आणि दांडिया रात्री प्रसिद्ध आहेत, बंगालमध्ये व पूर्व भारतात शेवटचे दिवस दुर्गा पूजेमध्ये विलीन होतात, दक्षिणेत घरांमध्ये गोलू/बोम्मई कोलू — म्हणजेच मातीच्या व खेळण्यांच्या मूर्तींची मांदिया — सजविली जाते, उत्तर भारतात रामलीला आणि कन्या पूजन केले जाते. वर्षातून चार नवरात्री असतात, त्यापैकी शारदीय नवरात्र सर्वाधिक प्रमुख आहे.

प्रश्न