वर्षात किती सावन सोमवार असतात?

साधारणपणे चार किंवा पाच, कारण श्रावण चंद्र महिना दर वर्षी ग्रेगोरियन कॅलेंडरशी थोडासा वेगळ्या प्रकारे जुळतो — नक्की कोणते सोमवार धरायचे हे त्या वर्षाच्या पंचांगावरून ठरविले जाते.

कांवर यात्रा म्हणजे काय?

मुख्यतः श्रावणात केली जाणारी ही एक यात्रा आहे, ज्यात भक्त (कांवरिया) पायी, बऱ्याचदा खूप लांब अंतर चालत, गंगेचे पाणी घेऊन ते शिवमंदिरात अर्पण करतात — ही यात्रा सावन सोमवार व्रताशी घनिष्ठपणे निगडित आहे.

सावन सोमवार आणि सोला सोमवार व्रत यात काय फरक आहे?

हो — सावन सोमवार म्हणजे विशेषतः प्रत्येक वर्षी श्रावण महिन्यात येणारे सोमवार, तर सोला सोमवार व्रत म्हणजे सलग सोळा सोमवारांचा एक निश्चित क्रम असतो, जो कोणत्याही महिन्यात सुरू करता येतो — बहुतेक वेळा तो श्रावणातच सुरू केला जातो.

पुनरावृत्ती होणारे / ऋतूनुसार · जुलै–ऑगस्ट

सावन सोमवार

याला हेही म्हणतात श्रावण सोमवार व्रत · कांवर सोमवार

देवता: शिवपंचांगावरून घेतलेले

कधी केले जाते

सावन सोमवार ची वेळ

हिंदू कॅलेंडर

श्रावण (सावन) ह्या चंद्र महिन्यातील प्रत्येक सोमवार — साधारणपणे चार किंवा पाच सोमवार पूर्ण महिनाभर. प्रत्येक वर्षी पंचांगानुसार महिन्याची सुरुवात व कालावधी थोडासा बदलत असल्याने त्याची प्रत्यक्ष मोजणी पंचांगावरूनच केली जाते.

कधी

जुलै–ऑगस्ट

पुनरावृत्ती होणारी किंवा सरकणारी व्रते या महिन्याच्या पंचांगातून अचूक पुढील तारखेसाठी तपासणे चांगले.

महत्त्व

सावन सोमवार का केले जाते

श्रावण हा भगवान शंकराचा सर्वात पवित्र महिना मानला जातो आणि त्यातील प्रत्येक सोमवार त्यांच्या सन्मानार्थ उपवासाचा दिवस म्हणून पाळला जातो — ह्या वर्षातील सर्वाधिक प्रचलित व नियमितपणे पाळला जाणारा शिवव्रत आहे, ज्यामुळे मंदिरांमध्ये मोठी गर्दी होते आणि कांवर यात्रेसारखे मोठे यात्रा प्रवास घडतात.

कथा

मागील पौराणिक कथा

श्रावणाची शिवभक्तांसाठी असलेली पावित्र्याची ओळ प्रामुख्याने समुद्र मंथनाच्या कथेशी जोडली जाते — जेव्हा विश्वाला संकटकारक असलेला विषरस उत्पन्न झाला, तेव्हा सर्व प्राण्यांच्या रक्षणासाठी भगवान शंकरांनी तो विष प्राशन केला. त्या कृपेबद्दल कृतज्ञतेची भावना म्हणून हा संपूर्ण महिना शिवोपासनेचा ऋणी म्हणून पाळला जातो, आणि त्यातही सोमवार — जो आठवड्यातील शिवाचा स्वतःचा दिवस — सर्वाधिक श्रद्धेने पाळला जातो.

विधी

सावन सोमवार कसा साजरा केला जातो

1श्रावणातील प्रत्येक सोमवारी सायंकाळपर्यंत उपवास करणे, सामान्यतः एक वेळ धान्यविरहित भोजन घेणे
2शिवलिंगावर गंगाजल, दूध, मध आणि बेलाची पाने यांनी अभिषेक करणे
3कांवर यात्रा — कांवरिया पायी गंगेचे पाणी घेऊन शिवमंदिरात जाऊन ते अर्पण करतात
4महिनाभर 'ॐ नमः शिवाय' या मंत्राचा जप करणे आणि शिवचालीसेचे पठण करणे

भारतभर

प्रादेशिक भिन्नता

हा व्रत हिंदु भारतभर जवळजवळ सर्वत्र पाळला जातो. उत्तर भारतातील कांवर यात्रा — लाखो भगव्या वस्त्रधारी यात्रेकरू गंगेपासून पाणी घेऊन पायी चालत स्थानिक शिवमंदिरात परततात — हा त्याचा सर्वात ठळक व मोठ्या प्रमाणावरचा आविष्कार आहे; दक्षिण भारतातही महिनाभर समर्पित भक्तीने मंदिरांमध्ये शांत, परंतु तितक्याच श्रद्धेने शिवोपासना केली जाते.

प्रश्न