गणेश चतुर्थी कशासाठी साजरी केली जाते?

गणेश चतुर्थी हा ज्ञान, समृद्धी आणि नवीन आरंभांचा दैवत असलेल्या व अडचणी दूर करणाऱ्या भगवान गणेशाच्या जन्माचा उत्सव आहे. भक्त यश आणि शुभारंभाच्या आशीर्वादासाठी त्यांची पूजा करतात.

गणेश चतुर्थीला कोणत्या देवतेचे पूजन केले जाते?

शिव आणि पार्वतीचा हत्तीचे शिर असलेला पुत्र भगवान गणेश हे या उत्सवाचे एकमेव प्रमुख दैवत आहे.

गणेश चतुर्थी कधी असते आणि तारीख कशी ठरते?

गणेश चतुर्थी ही साधारणपणे ऑगस्ट किंवा सप्टेंबरमध्ये भाद्रपद मासाच्या शुक्ल पक्षातील चौथी तिथीला येते. ही तारीख दरवर्षी हिंदू चंद्र कॅलेंडरनुसार बदलते.

गणेश चतुर्थी कशी साजरी केली जाते?

भक्त घरात आणि सार्वजनिक पंडालांमध्ये गणेशाच्या मातीच्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना करतात, मोदक, दुर्वा आणि आरतीने दहा दिवस रोज पूजा करतात, आणि शेवटी मिरवणूक काढून मूर्तीचे पाण्यात विसर्जन करतात.

गणेशाची मूर्ती पाण्यात का विसर्जित केली जाते?

विसर्जन हे गणेशाचे त्यांच्या दिव्य लोकात परत जाणे दर्शवते, भक्तांच्या दुःखांना आपल्यासोबत घेऊन जाते, आणि मातीची मूर्ती पुन्हा निसर्गात विलीन होत असल्याने उत्पत्ती व विलयाच्या चक्राचे प्रतीक आहे.

पश्चिम भारत · ऑगस्ट–सप्टेंबर

गणेश चतुर्थी

याला हेही म्हणतात विनायक चतुर्थी · विनायक चविथी · गणेशोत्सव

देवता: गणेशपंचांगावरून घेतलेले

कधी साजरा केला जातो

गणेश चतुर्थी ची वेळ

हिंदू कॅलेंडर

भाद्रपद मासाच्या शुक्ल पक्षातील चतुर्थी (चौथी तिथी) हा भगवान गणेशाचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. हे उत्सव साधारणपणे दहा दिवस चालतात आणि अनंत चतुर्दशीला संपतात. दरवर्षी पंचांगानुसार ही तिथी ठरवली जाते.

ग्रेगोरियन मर्यादा

ऑगस्ट–सप्टेंबर

अचूक तारीख दरवर्षी बदलते — ती पंचांगावरून ठरते. आपले मोफत कुंडली तयार करा किंवा या वर्षीच्या मुहूर्तासाठी कॅलेंडर पहा.

गणेश चतुर्थी 2026 तारीख →गणेश चतुर्थी 2027 तारीख →

महत्त्व

गणेश चतुर्थी काय साजरा करतो

गणेश चतुर्थी हा ज्ञान, समृद्धी आणि नवीन आरंभांचा दैवत असलेल्या अडचणी दूर करणाऱ्या गणेशाच्या जन्माचा उत्सव आहे. भक्त घरांमध्ये आणि सार्वजनिक पंडालांमध्ये मातीच्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना करतात, काही दिवस त्यांची पूजा करतात आणि विसर्जनाद्वारे त्यांना निरोप देतात, यश आणि शुभारंभासाठी त्यांच्या आशीर्वादाची प्रार्थना करतात.

कथा

मागील पौराणिक कथा

सर्वात प्रचलित पौराणिक कथेनुसार, देवी पार्वतीने आपल्या शरीरावर लावलेल्या हळदीच्या लेपापासून एक मुलगा निर्माण केला आणि आंघोळ करताना दारावर पहारा देण्यास ठेवले. शिव परत आले आणि त्या मुलाने त्यांना आत जाण्यास अडवले, तेव्हा क्रोधित शिवांनी त्याचे शिर उडवले. देवी पार्वतीचे दुःख शमवण्यासाठी शिवांनी त्या मुलाच्या जागी हत्तीचे शिर बसवले आणि देवांमध्ये प्रथम पूजनीय म्हणून त्याला गणेशाचे स्थान दिले — सर्व कार्यांच्या आरंभी त्याचे स्मरण करण्याचा विधी घालून दिला.

विधी

गणेश चतुर्थी कसा साजरा केला जातो

मातीच्या गणेश मूर्तींची प्राणप्रतिष्ठापना
मोदक, दुर्वा, लाल फुले आणि आरतीने रोजचे पूजन
भक्तिपदे गाणे आणि गणेश अथर्वशीर्ष पठण
भव्य सार्वजनिक पंडाले उभारणे आणि सामुदायिक उत्सव साजरे करणे
गणेशाचा आवडीचा गोड पदार्थ मोदक अर्पण करणे
शेवटच्या दिवशी मिरवणूक काढून मूर्तीचे पाण्यात विसर्जन करणे

भारतभर

प्रादेशिक भिन्नता

संपूर्ण भारतभर साजरा होत असला तरी गणेश चतुर्थी सर्वात भव्यपणे महाराष्ट्रात साजरी होते — जिथे लोकमान्य टिळकांनी या उत्सवाला सार्वजनिक स्वरूपात 'गणेशोत्सव' म्हणून विशाल स्वरूप दिले — तसेच गोवा, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश/तेलंगणा (जिथे याला विनायक चविथी म्हणतात) येथेही मोठ्या उत्साहाने साजरी होते. मुंबई आणि पुण्यातील सार्वजनिक पंडालांमध्ये प्रचंड गर्दी होते आणि अनंत चतुर्दशीला मोठ्या मिरवणुकींसह विसर्जन होते.

प्रश्न