होळी का साजरी केली जाते?

होळी वसंत ऋतूच्या आगमनाचा आणि सद्गुणांच्या अनिष्टावर होणाऱ्या विजयाचा उत्सव साजरा करते, ज्यात राक्षसी होळिकेच्या दहनाची व भक्त प्रह्लादाच्या रक्षणाची आठवण होते. तसेच हा राधा-कृष्णाच्या प्रेमाशी निगडीत सण आहे, जिथे लोक रंगांच्या खेळात एकत्र येतात.

होळीशी कोणता देवता संबंधित आहे?

होळी सर्वात जवळून भगवान श्रीकृष्ण व राधेच्या प्रेमाशी संबंधित आहे, ज्यांच्या खेळकर प्रेमातून रंगांचा खेळ प्रेरित झाला. प्रह्लादाच्या उद्धाराच्या कथेतून हा सण विष्णूचीही आराधना करतो.

होळी कधी असते आणि तिथी कशी ठरवली जाते?

होळिका दहन फाल्गुन पौर्णिमेला (पौर्णिमेच्या रात्री) केले जाते, आणि रंगांचा सण दुसऱ्या दिवशी, साधारणपणे फेब्रुवारी किंवा मार्च महिन्यात साजरा होतो. हा दिवस दरवर्षी हिंदू चंद्र पंचांगानुसार बदलतो.

होळी कशी साजरी केली जाते?

होळीच्या आदल्या रात्री अनिष्ट शक्तींच्या नाशाचे प्रतीक म्हणून होळिका दहन केले जाते. दुसऱ्या दिवशी लोक एकमेकांवर रंग व रंगीत पाणी फेकतात, संगीतावर नाचतात, आणि गुजिया, थंडाईसारखे गोड पदार्थ व पेये एकमेकांना वाटतात.

होळिका दहन म्हणजे काय?

होळिका दहन म्हणजे रंगांच्या खेळाच्या आदल्या रात्री पेटवलेली होळी, जी राक्षसी होळिका भस्म झाल्याची व भक्त प्रह्लादाला विष्णूच्या भक्तीमुळे रक्षण मिळाल्याची आठवण करून देते — अनिष्ट शक्तींच्या नाशाचे प्रतीक.

संपूर्ण भारत · फेब्रुवारी–मार्च

होळी

याला हेही म्हणतात रंगांचा सण · फागवा · डोळ पौर्णिमा

देवता: कृष्ण, राधा, विष्णूपंचांगावरून घेतलेले

कधी साजरा केला जातो

होळी ची वेळ

हिंदू कॅलेंडर

होळीची होळी (होळिका दहन) फाल्गुन पौर्णिमेला रात्री पेटवली जाते; रंगांचा खेळ (रंगवली होळी) दुसऱ्या दिवशी, म्हणजे चैत्र कृष्ण प्रतिपदेला साजरा केला जातो. दरवर्षी पंचांगानुसार तिथी ठरवली जाते.

ग्रेगोरियन मर्यादा

फेब्रुवारी–मार्च

अचूक तारीख दरवर्षी बदलते — ती पंचांगावरून ठरते. आपले मोफत कुंडली तयार करा किंवा या वर्षीच्या मुहूर्तासाठी कॅलेंडर पहा.

होळी 2026 तारीख →होळी 2027 तारीख →

महत्त्व

होळी काय साजरा करतो

होळी हा रंगांचा आनंददायी सण आहे जो वसंत ऋतूच्या आगमनाचा, भक्तीच्या व सद्गुणांच्या विजयाचा, आणि राधा-कृष्णाच्या प्रेमळ व खेळकर नात्याचा उत्सव साजरा करतो. हा सण सामाजिक भेदभेद नाहीसे करतो, कारण सर्व वयोगटातील व सर्व पार्श्वभूमीचे लोक एकमेकांवर रंग फेकतात, नवीन सुरुवात, क्षमा आणि श्रद्धेच्या विजयाचे प्रतीक ठरतात.

कथा

मागील पौराणिक कथा

होळीची मध्यवर्ती कथा प्रह्लादाची आहे — तो राक्षसराज हिरण्यकशिपूचा भक्त पुत्र होता, जो विष्णूची भक्ती करत म्हणून त्याला ठार मारण्याचा प्रयत्न करत असे. त्याची बहीण होळिका, जिला अग्नीपासून अमृत्यूचे वरदान होते, ती प्रह्लादाला घेऊन अग्नीत बसली; पण उलट होळिका भस्म झाली आणि भक्त प्रह्लाद सहीसलामत बाहेर आला — याच स्मरणार्थ होळिका दहनाची होळी पेटवली जाते. रंगांच्या खेळाची परंपरा श्रीकृष्णाशी जोडली जाते — त्यांना आपल्या गडद वर्णाबद्दल लाज वाटत असे, म्हणून त्यांनी प्रेमाने राधेच्या चेहऱ्यावर रंग लावला आणि रंग लावण्याची प्रथा सुरू झाली.

विधी

होळी कसा साजरा केला जातो

फाल्गुन पौर्णिमेच्या रात्री होळिका दहन करून अनिष्ट शक्तींचा नाश करणे
कोरड्या रंगांची (गुलाल) उधळण करणे व रंगीत पाणी फेकणे
रस्त्यांवर व मंदिरांमध्ये गाणे, नाचणे व ढोल-ताशांचा नाद करणे
गुजिया व थंडाईसारखे गोड पदार्थ व पेये एकमेकांना वाटणे
मित्र-नातेवाईकांकडे जाऊन एकमेकांवर रंग लावणे व शुभेच्छांची देवाण-घेवाण करणे
ब्रज प्रदेशात (मथुरा, वृंदावन, बरसाना) विशेष राधा-कृष्ण भक्तीपर सोहळे साजरे करणे

भारतभर

प्रादेशिक भिन्नता

होळी प्रदेशानुसार वेगवेगळ्या रूपांत दिसते: ब्रज प्रदेशातील बरसाना व नंदगावची लठ्ठमार होळी, मथुरा व वृंदावनातील आठवडाभर चालणारे मंदिर उत्सव, बंगाल व ओडिशातील डोळ जात्रा किंवा डोळ पौर्णिमा (जिथे कृष्णाच्या मूर्तीला झोळीत बसवून नेले जाते), गोव्यातील शिगमो, आणि भारतीय प्रवासी समुदायांमधील फागवा. होळिका दहनाची होळी संध्याकाळी संपूर्ण उत्तर भारतात सामान्यपणे पेटवली जाते.

प्रश्न